Trong những tình huống khẩn cấp khi tính mạng bị đe dọa, di chúc miệng được xem là phương thức cuối cùng để một người để lại di sản. Tuy nhiên, do tính chất đặc biệt và không có văn bản làm bằng chứng gốc, di chúc miệng chịu sự điều chỉnh khắt khe của pháp luật. Chỉ cần thiếu sót một chi tiết nhỏ trong quy trình xác lập, ý chí của người quá cố có thể bị tuyên bố vô hiệu, dẫn đến những tranh chấp thừa kế phức tạp.

Di chúc miệng, hay còn gọi là di ngôn, chỉ được pháp luật công nhận trong trường hợp một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Tuy nhiên, loại di chúc này không có giá trị vĩnh viễn. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng mà người lập vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt, thì bản di chúc đó mặc nhiên bị hủy bỏ. Đây là cơ chế nhằm đảm bảo tính xác thực, buộc người để lại di sản phải xác lập lại bằng văn bản khi điều kiện sức khỏe đã cho phép.

Một trong những điều kiện để di chúc miệng có hiệu lực là phải có ít nhất hai người làm chứng. Những người này phải có mặt tại thời điểm người để lại di sản thể hiện ý chí cuối cùng, thực hiện việc ghi chép lại nội dung, cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản đó. Tuy nhiên, không phải ai cũng có quyền làm chứng. Di chúc sẽ bị tuyên bố vô hiệu nếu người làm chứng thuộc các nhóm đối tượng bị cấm như: người thừa kế của người lập di chúc, người có quyền và nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc, hoặc người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự.

Bên cạnh yếu tố người làm chứng, quy trình hậu kiểm pháp lý cũng là điều kiện “cần và đủ” để di chúc miệng có giá trị thi hành. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng. Nếu quá thời hạn này mà thủ tục xác nhận không được thực hiện, bản di chúc miệng đó sẽ không có giá trị pháp lý, bất kể nội dung bên trong có rõ ràng đến đâu.

Di chúc miệng cũng phải tuân thủ các điều kiện chung về nội dung và năng lực hành vi. Nếu tại thời điểm nói lời di nguyện, người lập di chúc không hoàn toàn minh mẫn, bị lừa dối, đe dọa hoặc nội dung di chúc vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội thì di chúc đó đương nhiên không có hiệu lực. Do đó, việc hiểu rõ các giới hạn pháp lý của di chúc miệng không chỉ giúp bảo vệ di sản của người đã khuất mà còn tránh được những mâu thuẫn không đáng có cho những người ở lại.

LUẬT KỶ NGUYỄN – ĐỒNG HÀNH PHÁP LÝ CÙNG BẠN

• Hotline: 0888.584.575 – 0903.531.333

• Địa chỉ: Đường số 16, Lô S13, KĐT An Cựu City, TP. Huế.