Trong các vụ án hình sự về giao thông, sự hiện diện của nồng độ cồn thường là yếu tố quyết định để áp dụng khung hình phạt tăng nặng. Tuy nhiên, theo hướng dẫn mới nhất từ Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) vào tháng 04/2026, ranh giới giữa việc “có nồng độ cồn” và “hành vi sử dụng rượu bia” đã được phân định rõ ràng. Điều này không chỉ đảm bảo tính khách quan trong tố tụng mà còn tránh việc khép tội oan sai khi nồng độ cồn xuất phát từ các yếu tố sinh học hoặc thực phẩm ngoài ý muốn.

Theo tinh thần của Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/04/2026, đối với tội Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (Điều 260 Bộ luật Hình sự), việc xác định tình tiết định khung tăng nặng “Sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định” cần một sự thận trọng đặc biệt. TANDTC khẳng định rằng: Kết quả giám định có nồng độ cồn đơn thuần chưa đủ căn cứ để kết luận bị cáo đã sử dụng rượu bia. Để áp dụng khung hình phạt cao hơn, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được nguồn gốc nồng độ cồn đó trực tiếp từ việc uống rượu bia hoặc các căn cứ xác thực khác về hành vi ăn uống trước đó của bị cáo.

Lý giải cho quy định này, các chuyên gia pháp lý chỉ ra rằng nồng độ cồn trong máu có thể xuất hiện từ nhiều nguyên nhân khách quan. Thực tế y khoa ghi nhận việc sử dụng một số thực phẩm lên men tự nhiên, các loại thuốc điều trị bệnh lý, hoặc thậm chí là các bệnh lý về tiêu hóa cũng có thể sản sinh nồng độ cồn sinh học. Nếu cơ quan điều tra không chứng minh được nguồn gốc nồng độ cồn là từ thức uống có cồn, bị cáo sẽ không bị áp dụng tình tiết tăng nặng theo Khung 2 của Điều 260, qua đó đảm bảo nguyên tắc có lợi cho người phạm tội.

Về các khung hình phạt cơ bản tại Điều 260 Bộ luật Hình sự, pháp luật phân cấp rất rõ rệt dựa trên mức độ thiệt hại và tính chất hành vi. Khung 1 quy định mức phạt tù từ 1-5 năm cho các vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản. Trong khi đó, Khung 2 với mức phạt từ 3-10 năm sẽ được áp dụng nếu chứng minh được bị cáo sử dụng rượu bia vượt mức, không có bằng lái hoặc bỏ chạy. Mức phạt cao nhất thuộc về Khung 3 (từ 7-15 năm) dành cho các trường hợp gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng như làm chết từ 03 người trở lên.

Việc phân định rõ nồng độ cồn sinh học và nồng độ cồn do sử dụng rượu bia là một bước tiến trong tư duy pháp lý, đề cao giá trị của chứng cứ thực tế và khoa học. Đối với người tham gia giao thông, quy định này nhắc nhở về tầm quan trọng của việc hiểu rõ quyền lợi pháp lý, đồng thời khẳng định sự nghiêm minh nhưng đầy tính nhân văn của pháp luật. Sự công bằng trong xét xử không chỉ nằm ở việc trừng trị đúng người, đúng tội mà còn ở việc xác định chính xác tính chất của hành vi vi phạm.

LUẬT KỶ NGUYỄN – ĐỒNG HÀNH PHÁP LÝ CÙNG BẠN

• Hotline: 0888.584.575 – 0903.531.333

• Địa chỉ: Đường số 16, Lô S13, KĐT An Cựu City, TP. Huế.