Trong xã hội hiện đại, việc các cặp đôi lựa chọn cuộc sống chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn xuất hiện ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, mối quan hệ thực tế này lại tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý phức tạp, đặc biệt là khi phát sinh nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con chung và con riêng. Việc hiểu rõ ranh giới trách nhiệm theo quy định của pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng của những đứa trẻ mà còn giúp các bên tránh được những tranh chấp căng thẳng khi mối quan hệ rạn nứt.

Đối với con chung được sinh ra trong thời gian hai người chung sống, dù bố mẹ không có ràng buộc về mặt hôn nhân pháp lý, quyền và nghĩa vụ của bố mẹ đối với con cái vẫn hoàn toàn nguyên vẹn. Theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình, cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu, trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên hoặc con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động. Nghĩa vụ này không bị thay đổi hay chấm dứt bởi tình trạng hôn nhân của cha mẹ. Điểm quan trọng là người cha cần làm thủ tục nhận cha cho con tại cơ quan hộ tịch để xác lập căn cứ pháp lý rõ ràng, làm cơ sở cho việc thực hiện quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng hoặc cấp dưỡng sau này.

Đối với con riêng của một bên (vợ hoặc chồng thực tế), mối quan hệ giữa người còn lại và đứa trẻ là quan hệ giữa cha dượng, mẹ kế và con riêng. Về nguyên tắc, nghĩa vụ nuôi dưỡng con riêng trước hết thuộc về cha đẻ và mẹ đẻ của đứa trẻ đó. Tuy nhiên, pháp luật vẫn có những quy định nhân văn để điều chỉnh mối quan hệ này khi các bên cùng chung sống dưới một mái nhà. Cụ thể, cha dượng, mẹ kế có nghĩa vụ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con riêng cùng chung sống với mình; ngược lại, con riêng cũng có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng cha dượng, mẹ kế.

Mặc dù có quy định về nghĩa vụ chăm sóc khi cùng chung sống, nhưng rủi ro lớn nhất của mô hình “vợ chồng thực tế” này xuất hiện khi hai người quyết định chấm dứt mối quan hệ. Khi không còn sống chung:

• Đối với con chung: Nếu hai bên không thỏa thuận được ai là người trực tiếp nuôi con, Tòa án sẽ giải quyết dựa trên nguyên tắc quyền lợi mọi mặt của đứa trẻ, và bên không trực tiếp nuôi dưỡng bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định.

• Đối với con riêng: Khi mối quan hệ giữa hai người lớn kết thúc, về mặt pháp lý, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng của cha dượng hoặc mẹ kế đối với con riêng cũng sẽ tự động chấm dứt. Người cha dượng/mẹ kế không có quyền yêu cầu nuôi dưỡng đứa trẻ, và cũng không có nghĩa vụ phải cấp dưỡng, trừ khi các bên có thỏa thuận tự nguyện khác.

Việc chung sống không đăng ký kết hôn là quyền tự do lựa chọn của mỗi cá nhân, nhưng những đứa trẻ không đáng phải chịu thiệt thòi từ sự lỏng lẻo của các mối quan hệ này. Để giảm thiểu rủi ro, các cặp đôi nên chủ động thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý như khai sinh, nhận cha mẹ con cho con chung, hoặc có những thỏa thuận rõ ràng về trách nhiệm tài chính. Sự rõ ràng và thượng tôn pháp luật chính là tấm lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ tương lai của trẻ em trước những biến động của người lớn.

LUẬT KỶ NGUYỄN – ĐỒNG HÀNH PHÁP LÝ CÙNG BẠN

• Hotline: 0888.584.575 – 0903.531.333

• Địa chỉ: Đường số 16, Lô S13, KĐT An Cựu City, TP. Huế.