Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ) cho những diện tích đất có nguồn gốc khai hoang từ trước năm 1975 luôn là vấn đề nhận được sự quan tâm lớn của người dân. Đặc biệt, khi Luật Đất đai 2024 chính thức đi vào đời sống, nhiều hộ gia đình kỳ vọng những “nút thắt” về đất không giấy tờ sẽ được tháo gỡ. Tuy nhiên, thực tế áp dụng giữa Điều 138 và Điều 139 của Luật này vẫn đang gây ra không ít băn khoăn cho người dân.

     Những xung đột từ thực tế sử dụng đất lâu đời

     Trường hợp của ông Nguyễn Đăng tại Quảng Trị là một ví dụ điển hình. Thửa đất gia đình ông khai hoang và làm nhà ở từ trước năm 1975, trải qua biến thiên của thời gian và thiên tai, mục đích sử dụng đất có sự thay đổi từ đất ở sang trồng cây lâu năm. Đến năm 2016, gia đình xây dựng lại nhà ở trên đất và từng bị xử phạt hành chính về hành vi sử dụng đất không đúng mục đích.

     Xung đột pháp lý nảy sinh khi cơ quan chức năng địa phương từ chối cấp Giấy chứng nhận với lý do đất “vi phạm pháp luật đất đai”, căn cứ theo Điều 139 Luật Đất đai 2024. Trong khi đó, phía người dân cho rằng đất có nguồn gốc rõ ràng, không lấn chiếm và đã sử dụng ổn định qua nhiều thập kỷ, nên phải được xem xét theo diện đất không có giấy tờ tại Điều 138.

     Cần phân định rõ giữa “Đất vi phạm” và “Đất sử dụng ổn định”

     Giải đáp về vấn đề này, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đưa ra những nguyên tắc quan trọng để định hướng cho người dân và chính quyền địa phương. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: không phải mọi trường hợp sử dụng đất khác với hồ sơ địa chính đều bị coi là vi phạm pháp luật đến mức bị từ chối cấp Sổ đỏ.

     Đối với trường hợp sử dụng đất nông nghiệp do tự khai hoang, quy trình cấp Giấy chứng nhận cần được thực hiện theo quy định tại Khoản 4 Điều 139 Luật Đất đai 2024. Tuy nhiên, nếu hộ gia đình đã sử dụng đất từ trước năm 1975 mà không có các loại giấy tờ về quyền sử dụng đất, nhưng việc sử dụng đó là liên tục và không có tranh chấp, thì việc xem xét cấp Sổ đỏ nên được căn cứ theo Điều 138.

     Một ưu thế lớn khi áp dụng Điều 138 là cơ quan nhà nước sẽ không xem xét sự phù hợp với quy hoạch tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận (trừ một số trường hợp đặc biệt về đất nông nghiệp muốn chuyển mục đích). Điều này bảo đảm quyền lợi chính đáng cho những người dân đã gắn bó với mảnh đất từ thời kỳ khai hoang, lập nghiệp trước khi các quy hoạch hiện đại được hình thành.

     Lời giải cho bài toán công nhận quyền sử dụng đất

     Việc cơ quan chức năng cho rằng người dân “sử dụng không đúng mục đích đã được Nhà nước công nhận” đối với đất chưa có Sổ đỏ thường dẫn đến những tranh cãi pháp lý. Bởi lẽ, nếu đất chưa từng được cấp Giấy chứng nhận hoặc chưa có quyết định giao đất chính thức, thì khái niệm “mục đích được Nhà nước công nhận” cần được xem xét dựa trên thực tế sử dụng ổn định và lâu dài của cư dân qua các thời kỳ.

     Để đảm bảo tính khách quan, các địa phương cần căn cứ sát sao vào hồ sơ địa chính, giấy tờ quản lý tại địa phương và thực trạng sử dụng đất của người dân. Người dân khi thực hiện thủ tục cũng cần chủ động cung cấp các bằng chứng về thời điểm khai hoang, quá trình đóng thuế đất hoặc xác nhận của những người sử dụng đất liền kề để làm căn cứ pháp lý vững chắc.

     Luật Đất đai 2024 được kỳ vọng sẽ là “cánh cửa” mở ra cơ hội hợp thức hóa quyền sở hữu cho hàng triệu thửa đất khai hoang. Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào đời sống, cần có sự thống nhất trong cách hiểu và áp dụng luật, tránh việc cứng nhắc áp dụng các chế tài vi phạm lên những diện tích đất có lịch sử sử dụng lâu đời.

LUẬT KỶ NGUYỄN – ĐỒNG HÀNH PHÁP LÝ CÙNG BẠN

Nếu bạn đang gặp vướng mắc về hồ sơ đất đai, cấp Sổ đỏ lần đầu hoặc các tranh chấp liên quan đến đất khai hoang, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu:

• Hotline: 0888.584.575 – 0903.531.333

• Địa chỉ: Lô S13, KĐT An Cựu City, TP. Huế.