Trong hệ thống tố tụng hình sự Việt Nam, quyền quyết định việc có hay không khởi tố một vụ án thường thuộc về cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, đối với một số tội danh ít nghiêm trọng nhưng xâm phạm quyền riêng tư hoặc danh dự, luật pháp dành quyền ưu tiên cho ý chí của người bị hại.

Việc quy định các trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại (hay còn gọi là khởi tố theo đơn) không chỉ thể hiện tính nhân văn mà còn bảo vệ quyền tự quyết, tránh gây thêm những tổn thương tinh thần không cần thiết cho nạn nhân. Theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2021), trong năm 2026, cơ quan tiến hành tố tụng chỉ được khởi tố vụ án khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại (trong trường hợp bị hại dưới 18 tuổi, có nhược điểm về tâm thần, thể chất hoặc đã chết) đối với 09 tội danh thuộc Khoản 1 của các Điều sau:

Danh mục 09 tội danh đặc thù

Sự hiện diện của ý chí bị hại là điều kiện bắt buộc để bắt đầu quá trình điều tra đối với các hành vi:

1. Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 134).

2. Cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 135).

3. Cố ý gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội (Điều 136).

4. Vô ý gây thương tích (Điều 138).

5. Vô ý gây thương tích do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính (Điều 139).

6. Hiếp dâm (Điều 141).

7. Cưỡng dâm (Điều 143).

8. Làm nhục người khác (Điều 155).

9. Vu khống (Điều 156).

Quyền rút yêu cầu và hệ quả pháp lý

Quyền rút yêu cầu khởi tố, nếu bị hại tự nguyện rút đơn vụ án phải được đình chỉ ở bất kỳ giai đoạn nào (điều tra, truy tố hay xét xử). Tuy nhiên, để ngăn chặn tình trạng “dàn xếp” trái luật hoặc cưỡng ép, nếu cơ quan tố tụng có căn cứ xác định việc rút yêu cầu là do bị ép buộc, vụ án vẫn sẽ tiếp tục được giải quyết theo trình tự chung. Một khi đã rút yêu cầu một cách tự nguyện, bị hại sẽ không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp việc rút đơn trước đó bị cưỡng bức.

Số hóa thủ tục tiếp nhận

Trong lộ trình cải cách tư pháp năm 2026, việc tiếp nhận yêu cầu khởi tố từ bị hại đang được tích hợp dần qua các cổng dịch vụ công và ứng dụng định danh điện tử. Điều này giúp tối ưu hóa thời gian xác minh và bảo đảm tính khách quan, minh bạch cho hồ sơ ngay từ giai đoạn tin báo tội phạm. Việc nắm vững danh mục 09 tội danh này không chỉ giúp người dân tự bảo vệ quyền lợi mà còn hỗ trợ các chuyên viên pháp lý tư vấn lộ trình giải quyết tranh chấp hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực của các cơ quan tố tụng.

LUẬT KỶ NGUYỄN – ĐỒNG HÀNH PHÁP LÝ CÙNG BẠN

Quý khách hàng cần tư vấn chuyên sâu về các thủ tục hình sự, soạn thảo đơn yêu cầu khởi tố hoặc hỗ trợ pháp lý trong các vụ án tranh chấp năm 2026, hãy liên hệ:

• Hotline: 0888.584.575 – 0903.531.333

• Địa chỉ: Lô S13, KĐT An Cựu City, TP. Huế.