Tình trạng nợ đọng Bảo hiểm xã hội (BHXH) kéo dài đang là vấn đề quan tâm của nhiều lao động và các cơ quan quản lý an sinh. Trong bối cảnh khung pháp lý về phục hồi và phá sản năm 2025 có nhiều thay đổi, câu hỏi về việc liệu cơ quan BHXH có được quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản doanh nghiệp?

     Quyền của “Chủ nợ” theo Luật Phục hồi, phá sản năm 2025

     Theo quy định tại Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 (kế thừa và phát triển từ Luật Phá sản 2014), chủ nợ không có bảo đảm có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Khoản nợ này được xác định khi doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn.

     Về mặt lý thuyết, khoản tiền nợ đóng BHXH, BHYT, BHTN của doanh nghiệp được xác định là một khoản nợ không có bảo đảm. Do đó, cơ quan BHXH với tư cách là bên quản lý khoản nợ này hoàn toàn có đủ điều kiện về mặt “tư cách chủ nợ” để nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản đối với các doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH.

     Những rào cản thực tế và chế tài thay thế

     Dù có quyền nộp đơn theo luật định, nhưng trong thực tế, cơ quan BHXH thường ưu tiên áp dụng các biện pháp hành chính và hình sự thay vì theo đuổi các vụ kiện phá sản kéo dài. Điều này xuất phát từ chức năng quản lý nhà nước của ngành Bảo hiểm. Theo các quy định hiện hành, cơ quan BHXH đang sở hữu những công cụ thực thi mạnh mẽ hơn để bảo vệ quỹ an sinh:

     Đầu tiên là chế tài về tài chính, doanh nghiệp phải đóng đủ số tiền nợ và nộp lãi bằng 2 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân của năm trước liền kề. Tiếp đến là các mức xử phạt hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP với mức phạt có thể lên tới 20% tổng số tiền chậm đóng.

     Nghiêm khắc nhất chính là biện pháp truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự. Tội trốn đóng BHXH, BHYT có mức phạt tiền lên đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm. Đây được xem là biện pháp hiệu quả nhất để buộc người sử dụng lao động phải thực hiện nghĩa vụ.

     Vai trò của BHXH trong thi hành án phá sản theo Nghị định 64/2026/NĐ-CP

     Một điểm mới quan trọng cần lưu ý vào năm 2026 là khi doanh nghiệp đã bị tuyên bố phá sản bởi một bên thứ ba (như người lao động hoặc các đối tác kinh doanh), vai trò của cơ quan BHXH sẽ được kích hoạt mạnh mẽ theo Nghị định 64/2026/NĐ-CP.

     Tại giai đoạn này, cơ quan BHXH có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Chấp hành viên và Quản tài viên để xác minh số nợ, cung cấp dữ liệu tham gia bảo hiểm của người lao động. Theo thứ tự phân chia tài sản, nợ bảo hiểm xã hội thường được ưu tiên thanh toán ở thứ hạng cao (sau chi phí phá sản và nợ lương), giúp đảm bảo quyền lợi chốt sổ và hưởng chế độ thai sản, thất nghiệp cho người lao động ngay cả khi doanh nghiệp tan rã.

     Dù cơ quan BHXH có quyền nộp đơn, nhưng để bảo vệ quyền lợi một cách nhanh nhất, chính người lao động hoặc đại diện Công đoàn cơ sở nên là bên chủ động nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi phát hiện doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Việc này sẽ giúp kích hoạt quy trình thanh lý tài sản và ưu tiên trả lương, bảo hiểm cho người lao động sớm hơn.

LUẬT KỶ NGUYỄN – ĐỒNG HÀNH PHÁP LÝ CÙNG BẠN

Quý doanh nghiệp và người lao động cần tư vấn chuyên sâu về các quy định bảo hiểm xã hội, quy trình phục hồi và phá sản doanh nghiệp năm 2026, hãy liên hệ với chúng tôi:

• Hotline: 0888.584.575 – 0903.531.333

• Địa chỉ: Lô S13, KĐT An Cựu City, TP. Huế.