Trong luật hình sự, việc xác định chính xác số lượng hành vi phạm tội không chỉ đơn thuần là đếm các thao tác vật lý. Đây là một quá trình tư duy pháp lý phức tạp nhằm phân định ranh giới giữa việc phạm một tội hay nhiều tội danh, từ đó đảm bảo nguyên tắc công bằng và nghiêm minh của pháp luật.

Thực tiễn xét xử tại các Tòa án năm 2026 cho thấy, sai lầm trong việc nhận diện hành vi thường dẫn đến những sai lệch nghiêm trọng trong quyết định hình phạt. Để phân biệt rạch ròi, các chuyên gia pháp lý cần bám sát vào tính thống nhất của ý chí chủ quan và sự biểu hiện khách quan về mặt không gian, thời gian của chủ thể.

Bản chất của “Một hành vi” trong cấu thành tội phạm

Một hành vi được hiểu là một tác động vật lý duy nhất hoặc một chuỗi các thao tác gắn kết chặt chẽ, diễn ra liên tục. Tuy nhiên, sự phức tạp nảy sinh khi một hành vi đơn nhất lại thỏa mãn dấu hiệu của nhiều điều luật khác nhau. Trong trường hợp cạnh tranh quy phạm, pháp luật ưu tiên truy cứu về tội danh nặng hơn hoặc bao quát nhất để tránh việc xử lý chồng chéo trên cùng một lỗi của người phạm tội.

Ngược lại, có những tình huống một hành vi nhưng cùng lúc xâm phạm nhiều khách thể độc lập được pháp luật bảo vệ. Điển hình là hành vi dùng vũ lực gây chết người nhằm chiếm đoạt tài sản. Dù chỉ là một chuỗi tác động liên tục trong khoảng thời gian ngắn, nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội đã vượt ra ngoài phạm vi của một tội danh đơn lẻ, buộc cơ quan tố tụng phải truy cứu về cả tội giết người và tội cướp tài sản. Ngoài ra, các khái niệm về “tội phạm liên tục” (thực hiện nhiều lần hành vi giống nhau) hay “tội phạm kéo dài” (duy trì tình trạng trái luật như tàng trữ ma túy) cũng được tính là một hành vi phạm tội duy nhất để đảm bảo tính nhân văn và logic trong định tội.

Nhận diện “Nhiều hành vi” và chuỗi tội phạm độc lập

Trường hợp được coi là nhiều hành vi khi các hành động có sự tách biệt tương đối về mặt thời gian, không gian hoặc có mục đích ý thức riêng biệt. Phổ biến nhất là các hành vi độc lập xảy ra cách quãng, ví dụ như buổi sáng trộm cắp tài sản, buổi chiều thực hiện hành vi cướp giật. Lúc này, mỗi hành vi đã tự thân cấu thành một tội phạm hoàn chỉnh và cần được xử lý độc lập.

Một trường hợp đặc thù khác là khi hành vi trước đóng vai trò là tiền đề, phương tiện cho hành vi sau. Ví dụ điển hình trong án kinh tế là việc đối tượng thực hiện hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức, sau đó sử dụng chính các tài liệu giả này để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Trong bối cảnh quản lý hồ sơ số hóa năm 2026, việc bóc tách các công đoạn này là cực kỳ quan trọng để đánh giá đúng tính chất chuyên nghiệp và mức độ nguy hiểm của tội phạm, từ đó truy cứu trách nhiệm hình sự về nhiều tội tương ứng.

Để xác định nhanh một vụ việc thuộc trường hợp nào, câu hỏi cần đặt ra là: Nếu dừng lại ngay sau hành động đầu tiên, hành vi đó đã đủ yếu tố cấu thành một tội danh hoàn chỉnh chưa? Nếu câu trả lời là có, như trường hợp đã in xong tiền giả nhưng chưa kịp mang đi tiêu thụ, thì hành vi in tiền đã cấu thành tội độc lập. Nếu sau đó đối tượng mang tiền đi tiêu thụ, đó sẽ là hành vi thứ hai cấu thành một tội danh khác. Ngược lại, nếu các hành động chỉ là phương thức, thủ đoạn bổ trợ cho nhau trong một đơn vị thời gian ngắn để đạt được một mục đích duy nhất, thì đó được coi là sự kết hợp của một tội danh đơn nhất.

Việc thấu hiểu các nguyên tắc này không chỉ hỗ trợ cơ quan điều tra trong việc lập hồ sơ vụ án mà còn giúp đương sự và luật sư có căn cứ vững chắc để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tránh việc áp dụng pháp luật một cách máy móc hoặc bỏ lọt tội phạm.

LUẬT KỶ NGUYỄN – ĐỒNG HÀNH PHÁP LÝ CÙNG BẠN

Quý khách hàng cần tư vấn chuyên sâu về định tội danh, bào chữa trong các vụ án hình sự hoặc hỗ trợ pháp lý, hãy liên hệ với chúng tôi:

• Hotline: 0888.584.575 – 0903.531.333

• Địa chỉ: Lô S13, KĐT An Cựu City, TP. Huế.